Skutki palenia e-papierosów

E-papierosy to stosunkowo nowy produkt na rynku wyrobów nikotynowych. Postrzegany jest on często jako mniej szkodliwa alternatywa dla papierosów tradycyjnych. Coraz więcej badań wskazuje jednak, że palenie e-papierosów niesie ze sobą liczne zagrożenia dla zdrowia.

E-papierosy – alternatywa czy pułapka?

Producenci e-papierosów prezentują często swoje wyroby jako mniej szkodliwą dla zdrowia alternatywę dla zwykłych papierosów, jako że zawierają one oczyszczoną nikotynę i brak w nich substancji smolistych. Okazuje się jednak, że prezentowanie e-papierosów jako rzekomo bezpieczniejszych jest pułapką, w którą wpada wiele osób – a szczególnie zdradliwa jest ona w przypadku młodzieży. Według danych Głównego Inspektoratu Sanitarnego w 2021 roku 28% polskich nastolatków w wieku 15–19 lat paliło e-papierosy. Młodzież sięga też po e-papierosy coraz wcześniej – dane Global Youth Tobacco Survey z 2022 roku wykazują, że 16,5% młodzieży w wieku 13–15 lat już używało e-papierosów bądź produktów do vapowania.

Za badaniami na temat szkodliwości e-papierosów i produktów do vapowania idą zmiany legislacyjne. W lutym 2025 roku wprowadzono nowelizację ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, która zakazuje wprowadzania do obrotu podgrzewanych wyrobów tytoniowych mających charakterystyczny aromat. Uchwalono też nowelizację ustawy o podatku akcyzowym, podwyższając akcyzę na jednorazowe e-papierosy oraz urządzenia do waporyzacji.

Czy papierosy elektroniczne są szkodliwe?

E-papierosy podobnie jak papierosy tradycyjne mogą zawierać nikotynę – obydwa produkty działają wtedy więc uzależniająco. I choć faktycznie e-papierosy nie zawierają substancji smolistych, to nie oznacza, że ich palenie nie powoduje wprowadzania do organizmu niebezpiecznych substancji. Z tego względu nawet urządzenia lub wkłady nie zawierające nikotyny mogą negatywnie działać na organizm nasz lub naszych najbliższych.

Cząsteczki wdychane podczas palenia e-papierosów mogą powodować podrażnienie płuc. W przypadku regularnego używania produktu może dojść do powstania stanu zapalnego oskrzelików, bliznowacenia (powstawania zwłóknień) i utrudniania przepływu powietrza. Schorzenie to nazwano popcornowymi płucami (ze względu na wygląd zmian widoczny w badaniach obrazowych), a odpowiada za nie diacetyl, będący składnikiem niektórych wkładów do e-papierosów. Do innych substancji obecnych w liquidach i powodujących schorzenia płuc należą też akroleina czy glikol dietylenowy.

Innymi substancjami poddanymi badaniom były zawarte w liquidach gliceryna i glikol propylenowy, które odpowiadają za wytwarzanie pary. Choć substancje te są szeroko wykorzystywane m.in. w produkcji leków czy kosmetyków, należy pamiętać, że właściwości substancji chemicznych zmieniają się m.in. pod wpływem temperatury. W przypadku e-papierosa gliceryna i glikol propylenowy są podgrzewane przez grzałkę. Badania wykazały, że obydwie te substancje po podgrzaniu wykazują właściwości toksyczne.

Kolejną problematyczną substancją jest octan tokoferolu, czyli syntetyczna, oleista postać witaminy E, na co dzień również używana w kosmetyce. Ten związek chemiczny jest w przypadku liquidów wykorzystywany do zagęszczania. Kiedy octan witaminy E jest wdychany, może podrażniać płuca i prowadzić do reakcji zapalnych.

Wskazano, że jednym z poważniejszych skutków ubocznych m.in. wdychania octanu tokoferolu jest EVALI (ang. e-cigarette or vaping product use-associated lung injury), czyli zespół ostrego uszkodzenia płuc w przebiegu inhalacji substancjami zawartymi w e-papierosach. Symptomy EVALI obejmują kaszel, duszności, bóle w klatce piersiowej, wymioty i gorączkę. Choroba prowadzić może do rozległego uszkodzenia płuc, a nawet zgonu. Rozpoznanie może być trudne ze względu na podobieństwo symptomów EVALI do innych schorzeń układu oddechowego.

Do płuc osób palących e-papierosy dostają się ponadto:

• substancje rakotwórcze, jak aldehyd octowy i formaldehyd;
• bardzo drobne cząsteczki, które dostają się głęboko do płuc;
• metale ciężkie: nikiel, ołów, kadm, cyna;
• benzen.

Palenie e-papierosów może prowadzić do zaburzeń funkcjonowania narządów wewnętrznych, takich jak mózg, serce czy okrężnica, zwiększa ponadto ryzyko zachorowania choroby układu krążenia oraz na astmę, jak również znacząco pogarsza kondycję pacjenta już cierpiącego na astmę. U użytkowników jednorazowych papierosów zdarzają się natomiast przypadki bardzo groźnego krwawienia do pęcherzyków płucnych.

Skutki uboczne palenia e-papierosów

Paleniu e-papierosów mogą towarzyszyć różnego rodzaju skutki uboczne, do których należą m.in.:

• suchy kaszel;
• suchość w jamie ustnej;
• podrażnienie górnych dróg oddechowych;
• duszności;
• bóle brzucha;
• nudności i wymioty;
• suchość spojówek;
• zapalenie spojówek;
• tachykardia;
• zawroty i bóle głowy;
• zapalenie dziąseł;
• problemy z zasypianiem.

Skutki palenia e-papierosów w młodym wieku

Wszelkiego rodzaju używki są szczególnie groźne dla dzieci i młodzieży. Dzieci są bardzo wrażliwe na wpływ nikotyny oraz innych szkodliwych substancji zawartych w e-papierosach chociażby przez to, że mają niższą masę ciała niż osoby dorosłe, a więc negatywny efekt jest w ich przypadku znacznie silniejszy.

Tymczasem z badania Instytutu Badań Pollster zleconego przez Rzecznika Praw Dziecka – opublikowanych w grudniu 2020 roku – wynika, że 23% nastolatków w Polsce pali e-papierosy, a 72% spośród nich robi to systematycznie. WHO podkreśla, że Polska znajduje się wśród pięciu europejskich krajów z najwyższym odsetkiem osób palących wśród nieletnich.

Forma e-papierosa, zupełnie inna niż papieros tradycyjny, ułatwia młodzieży dostęp do tych używek. Wielu rodziców bagatelizowało fakt, że ich dzieci palą e-papierosy, uznając, że ta forma używki nie wpływa negatywnie na ich zdrowie.

Aż 30% uczniów, którzy spróbowali nikotyny, po raz pierwszy miało z nią kontakt w formie e-papierosa (dane z przełomu 2019 i 2020). Atrakcyjność (również na skutek reklam), dostępność oraz „niewykrywalność” e-papierosów (brak dymu papierosowego, brak charakterystycznego dla palacza zapachu z ust) sprawiają, że młodzież szczególnie narażona jest na wpadnięcie w nałóg. Ponieważ u osób młodych łatwiej dochodzi do rozwoju uzależnienia, palący nastolatek najczęściej staje się palącym dorosłym.

Należy ponadto pamiętać o tym, że podgrzewane do ponad 200 stopni substancje zawarte w liquidach hamują rozwój młodych komórek.

Co zrobić, jak chcę przestać palić e-papierosy?

Istnieją różne sposoby rzucania nałogu. Za najlepszy uznaje się połączenie terapii z farmakoterapią. Oto kilka metod, których skuteczność zależy od różnych czynników

Metoda „na raz”

To całkowite zaprzestanie używania e-papierosów bez żadnych etapów pośrednich. Metoda ta wymaga silnej woli i konsekwencji. Pomocne jest tu wsparcie osób bliskich.

Stopniowe zmniejszanie stężenia nikotyny w liquidzie do e-papierosów

Należy je zmniejszać aż do całkowitego zaprzestania używania. Jest to łagodniejsza metoda, pozwalająca na stopniowe odzwyczajanie się od nikotyny i złagodzenie objawów odstawiennych, takich jak stres, rozdrażnienie czy nawet stany depresyjne.

Nikotynowa terapia zastępcza (NTZ)

W aptekach dostępne są rozmaite tabletki, gumy czy plastry z czystą nikotyną, których zadaniem jest łagodzenie objawów odstawiennych. NTZ jest skuteczniejsza niż samodzielne rzucanie palenia. Trzeba pamiętać, że sama nikotyna (we właściwej dawce) nie jest chorobotwórcza, natomiast silnie uzależnia, stąd też stopniowe zmniejszanie dawek preparatu daje większą szansę na wyjście z nałogu niż samodzielne odstawienie papierosów.

Farmakoterapia wspomagająca

Bez recepty dostępne są środki zawierające cytyzynę, która zwiększa szansę na skuteczne rzucenie palenia. Na receptę natomiast lekarz może przepisać np. bupropion, który łagodzi objawy odstawienne oraz zmniejsza chęć na zapalenie papierosa.

Aby sprawdzić, czy palenie nie spowodowało już widocznych zmian w organizmie, warto wykonać podstawowe badania, takie jak spirometria, które wykaże negatywny wpływ papierosów na oskrzela, badania ogólne u lekarza internisty, RTG klatki piersiowej, badanie EKG, markery nowotworowe oznaczane we krwi czy badanie stomatologiczne.

Pamiętajmy, że nie ma papierosów zdrowych! Wszystkie papierosy i e-papierosy są szkodliwe.

Artykuł powstał we współpracy z z dr n.med. Ewa Czernicka-Cierpisz – pulmonolog